Mellom - Enderud.

Ein mårå døm vakna, va marka gvit.

Døm måtte finne for te kuine før døm kunna ta på heimturen.

Gjertrud va me Live og bar for te kuine hennas, ho hadde så lang veig frå fjøset te forlyua ho, de va lettare før ho Gjertrud, som hadde foret på fjøshjellen.

Gjertrud hadde bare tresko, og de va dårlig me hosur au, så hu fraus ille på beina den mårån.

Døm fekk gjort seg istand og tok på heimveg.

Den gongen gjikk ho Gjertrud fysst og hølt igjen kjøttera, nå va døm like gælne etter å komme heim att, som døm va gælne etter å komma på setra om våren.

Da døm kom te Trillesetra, va de mykji mindre snø der enn ve Enderudsetra, og da døm kom heim, va de ikkje snø.

Ellers forteller Gjertrud om det hun kan huske fra hun bodde hjemme:

Je kan hukse frå eldste bror min vart født.

De va'kje hverken dokter ell jordmor dengongen, døm måtte hjølpe seg så godt døm kunne.

Da`n far fekk se at de va ein gutt, fekk`n fatt i ei lita gryte som vi kallte «bångrita» og et lite brannjern med tre bein, og så kokte'n rømmegraut.

Han hadde vøri sta og fått tak i ho Kari Tollefsgard te å stelle før ho mor og gutten, men om gutten åt noko a grauten, huksar je ikkje.

Ettersom vi voks opp, måtte de eldste ut å tjene, og de yngre måtte hjølpe te så godt døm kunne.

Vi måtte langt opp skauen etter ved, vi drog den heim på kjælke.

Så  måtte vi legge'n på skjærakrakken og saga'n opp, høgge og bæra inn.

Om våren måtte vi grava sauetalle, kjøre'n ut i trillebår dit den sku brukas.

Når vi sku setta poteter, måtte vi trille ut kumøkk og legge ein kladd ve hver potet, vi hadde ikkje nokon greip, vi brukte hendane.

'N far hadde pliktarbe på Kofse, så vi måtte gjøre de vi kunne heime.

Gjertrud gjette også et par sommere på Norefjell, og etter at hun blei komfirmert, var hun noe borte og tjente, og noe heime  og hjalp til der. forts.

De to siste åra før hun reiste til Amerika. var hun hos en gårdbruker i Lier.

Da syns je nok at de blei forandring.

De va et fint hus, døm hadde husjomfru, lærejomfru, barnepike, stuepike og je skulle vara kokkepike.

De va au tre elever som sku lære jordbruk, ein agronom som va sjefen døms når mann sjøl va borte.

Der syns je at je va kommi på skulebenken igjen.

Je kunne ikkje sei anna hell «ja» og «nei» i to vikur, før je snakka «Eggedøling» og je sku «snakke efter skriften», de va kansje før at døm hadde fire guttar, og døm sku ikkje lære «dølamål».

Ofte glømte je meg bort.

Eingong ba Jomfrua meg gjøra noko, de va like innåt meddan, svara je:

«Ja, vent te je får laga denna sausen».

I de samma kom frua i huset og hørte å je sa, og så skrik ho i:

«Kjære dig, Gjertrud, si ikke «laga saus», men «lave sos» skal du si».

De va dårlig kost der. Gårdsgutten va ein ganske gammal svenske, stor va'n au. Så kom'n inn te meddan ein dag og sier:

- Gjertrud, har du sagt at jeg må få mer mat?

Frua sto uti spiskammerset og smurte smørbrød te kaffetid, så ho hørte å han sa, ho kom flygandes like bortåt'n å fika te'n i ansiktet.

Da ho kom tebars, sa je

-de e nå fælt at ein som arber ikkje kan få den maten han trenger-.

Da svara ho -

Kjære dig Gjertrud, hvad har nu du med dette?

De blei slakta to feite grisar om høsten.

Alt smultet vart kokt, salta og pepra, detta va de vi fekk te smør, stuepika, gårdsgutten, sveisern og je.

Detta smøret vara heile vintern og mesteparten av sommarn.

Sea  fekk vi margarin og de va mykkji bere.

Døm hadde over 40 mjølkekuir.

All mjølka vart kjørt på meieriet, og vi fekk ho skomma tebars att.

Den sku vi ha te kaffi'n og grauten vi fekk te'kvells.

Mann sjøl, frua, ongane, agronomen, døm tre elevene, jomfrua og lærerfrøkna satt ve samma  bordet og åt.

Vi hadde klesvask tre gonger om året.

Vi hadde ikkje noko slekt som vaskebrett, vi måtte «rubbe» all ting me henda.

Je syns synd i hendan mine, døm va nesten hu'lause.

Vi kunne ha over 300 handklær, masse laken, dukar, servietter og mange andre ting, det tok oss to vikur ifrå vi begynte te vi hadde alt ferdig.

Vi brukte ikkje så mykji strykejern, vi hadde ei handrulle, og den va nokså tong å sveive, og de vart je som va sterkast, som fekk de arbe.

Eingong vi sku vaske, fant je på å lure døm litt. je sto opp klokka 1 om nåtta og lista meg ut i bryggerhuset og gjorde opp varme under den store bryggepanna.

Je hadde i lut og fylte opp me kler, fekk det i kok, og etter at de hadde koka ei stund, tok je klea opp og banka døm på ein krakk, slekk vi gjorde i Eggedæl.

Je arbette i 6 timar uten mat.

Detta hølt je på med i tre nettar, je ska sei je fekk gvite kler.

Da klokka va hall sju, måtte je te kjøkkenet, koke kaffi og vekke husjomfrua, så ho kom opp og je fekk mine to brødskiver.

Je kunne nok ha eti to te, men vi fekk ikkje meir.

All ting var skifta te uss så nær som graut, mjølk, poteter og havreflatbrød.

Når je hadde klea ferdig te å skjulas, kjørte gårdsgutten oss te ælva, og der sto vi heiledagen uten å få medda.

Vi va bare to te det.

Når vi kom heimatt om kvellen, møtte frua oss på kjøkkenet me ein akevitdram, men je gredde ikkje nokon dram, og da frua gjikk, slo je`n i vasken.

tilbake til 1987-2 startside.

tilbake til Under Norefjell`s startside.

til side 19